سرمازدگی بهاره باغات

سرمازدگی بهاره باغات و راهکارهای مقابله با آن

تغییرات اقلیمی و اثرات آن بر محصولات کشاورزی از جمله مهم ترین چالش های این روزها در دنیا است. کشور ما نیز از این قائده مستثنی نیست و یکی از چالش های اقلیمی که هر ساله شاهد آن هستیم، سرمازدگی بهاره باغات است که خسارات جبران ناپذیری نیز به دنبال دارد. به همین جهت مطالب آموزشی و تحقیقات هر ساله بر روی سرمازدگی بهاره انجام می شود اما به دلیل غیرقابل پیش بینی بودن تغییرات اقلیمی در بسیاری مناطق عملا راهکارها با شکست مواجه می شود. در این مقاله آموزشی چند نکته مهم در ارتباط با سرمازدگی بهاره را برای شما ارائه می دهیم و امیدواریم که در آینده نزدیک راهکارهای بهتری برای حل این مشکل وجود داشته باشد.

چرا سرمازدگی بهاره باغات اتفاق می افتد؟

خسارت سرمازدگی بهاره در خوشه و برگ پسته
خسارت سرمازدگی بهاره در خوشه و برگ پسته

با گرم شدن هوا در مناطق معتدله، جوانه های درختان پس از رفع نیاز سرمایی که در پاییز و زمستان اتفاق افتاده، بیدار می شوند و به اصطلاح پروسه رشد و نمو و زایش آغاز می شود. در این زمان جوانه های درختان به شرایط دمایی بسیار حساس شده و کوچکترین نوسان دمایی بخصوص دماهای پایین منجر به آسیب به جوانه ها و برخی اوقات شاخه های جوان می شود. این آسیب می تواند باعث از بین رفتن کامل یا بخشی از جوانه ها و شاخه ها شود که در این صورت بخش زیادی از جایگاه گل هایی که قرار بود به میوه تبدیل شوند، از بین رفته و دیگر درخت عملکردی ندارد یا عملکرد بسیار کم خواهد بود. نکته مهم در ارتباط با این بحث به رقیق شدن شیرابه گیاه برمی گردد که چون خواب درخت سپری شده و دما بسمت گرم شدن پیش می رود، فرآیندهای رشد و نمو آغاز شده و به همین دلیل شیرابه رقیق شده است. به همین دلیل با کاهش شدید دما درست در زمانیکه درخت آماده برای رویش و زایش شده، آسیب زیادی به بخش مختلف درخت از جمله جوانه ها وارد خواهد شد.

سرمازدگی بهاره یا یخ زدگی بهاره

در بسیاری مطالعات داخل کشور اصطلاح “سرمازدگی بهاره” کاربرد بیش تری دارد اما گاهی اوقات اتفاقی که در طبیعت می افتد در واقع “یخ زدگی بهاره” است. از جنبه علمی زمانیکه دما بالای صفر درجه سانتیگراد باشد و آسیب به باغ وارد شود “سرمازدگی” است و اگر دما به زیر صفر درجه برسد یعنی “یخ زدگی” اتفاق افتاده است.

دلایل وقوع سرمازدگی بهاره باغات

دلایل مختلفی وجود دارند که باعث سرمازدگی درختان در بهار می‌شوند.

احداث باغ در منطقه با احتمال وقوع سرمازدگی بهاره

 جابجایی هوا سرد در دره
تغییرات جریان هوای سرد و گرم در دره‌ها (FAO, 2005)

باغداران عزیز باید توجه داشته باشند که قبل از اقدام برای احداث هر باغی، توجه به شرایط منطقه و تنش های منطقه اهمیت زیادی دارد. درست است که نمی توان تنش های محیطی را کنترل کرد اما اگر به شرایط محل احداث باغ که باید با شرایط رشدی و تحمل نوسانات دمایی درخت موردنظر شما سازگار باشد، تا حد زیادی توجه کنید، می توانید با برخی اقدامات پیشگیرانه یا انتخاب ارقام متحمل یا مقاوم به تنش ها از بخشی از این خسارات جلوگیری کنید. در باغاتی که در دره ها و شیب های شمالی قرار دارند، احتمال خسارت سرمازدگی بهاره بیشتر است و در صورت کاهش دما به زیرصفر درجه سانتیگراد ممکن است آسیب زیادی به باغ وارد شود.

بر اساس گزارشات، در فروردین ۱۴۰۱ خسارت سرمازدگی بهاره در منطقه سامان استان چهارمحال و بختیاری بسیار شدید بوده است و در برخی باغات بادام این منطقه بیش از ۸۰ درصد بوده است.

کاشت ارقام زود گل و حساس به سرمازدگی بهاره

باغداران عزیز همواره به خصوصیات ارقام باغ خود توجه ویژه داشته باشید و اگر ارقام زودگل ده باشند قطعا در بسیاری سال ها شاهد خسارت سرمازدگی بهاره خواهید بود. در درختان میوه تا زمانیکه جوانه نیاز سرمایی اش رفع نشده و گل باز نشود، درخت متحمل به دما پایین است. با نزدیک شدن به مرحله تکامل کامل جوانه ها بتدریج تحمل درخت کاهش یافته و در صورتیکه رقم زود گل ده هم باشد، با کاهش دما بهینه در منطقه شاهد سرمازدگی بهاره خواهید بود.

راهکارهای مقابله با سرمازدگی بهاره باغات

سوالات زیادی در زمینه راهکارهای مقابله با سرمازدگی بهاره مطرح می‌شود. در ادامه به مهم‌ترین موارد این موضوع پرداخته می‌شود.

احداث باغات در مناطقی که کم تر تحت تاثیر سرمازدگی بهاره است

مدیریت احداث باغ در مناطقی که مناسب هر درخت و رقم است، یکی از مهم ترین راه های پیشگیری از خسارت سرمازدگی بهاره باغات است. بطور معمول احداث باغات در شیب های جنوبی مناطق معتدله کشور یکی از اقدامات کاربردی است زیرا در این نواحی اگر سرمازدگی بهاره هم رخ دهد، خسارت بسیار کم تر از دره ها و شیب های شمالی است.

کاشت ارقام مقاوم به سرمازدگی بهاره

یکی از کلیدی ترین صفات در بحث های اصلاح درختان میوه، مقاومت به انواع تنش های محیطی از جمله دما پایین است. طی سال ها محققان پایه هایی را شناسایی و اصلاح کرده اند که برای مقاومت به دمای پایین که منجر به سرمازدگی بهاره می شود، گل های درخت دیرتر باز شود (به اصطلاح درخت دیرگل است). زمانیکه گل ها دیرتر باز شوند سرمازدگی بهاره سپری شده و دیگر شاهد خسارت نخواهید بود. البته این مبحث هنوز در بسیاری کشورها در دست بررسی است و اگر رقمی به عنوان دیرگل معرفی شود نمی توان گفت که صددرصد در برابر دمای پایین مقاوم است اما اگر شرایط دمایی منطقه طبق پیش بینی ها باشد، ارقامی که به عنوان دیرگل معرفی شده اند دیرتر گل می دهند.

گرم کردن باغ با وسایل گرمازا یا سوخت های فسیلی

روشن کردن آتش در باغ
روشن کردن آتش در باغ (منبع)

باغداران در بسیاری نقاط دنیا برای کاهش اثرات منفی سرمازدگی در باغ آتش روشن می کنند که یا از چوب یا از سوخت های فسیلی و یا در برخی کشورها از وسایل گرمازا پیشرفته برای این کار استفاده می کنند. متاسفانه اگر مدت زمان و شدت دما پایین بسیار طولانی شود، تاثیر روشن کردن آتش بر کاهش خسارت سرمازدگی بهاره کاهش می یابد. اما برای کوتاه مدت در برخی گزارشات مفید بوده است. در باغات بسیار وسیع این روش هزینه بسیار زیادی برای باغدار دارد.

ایجاد باد مصنوعی در باغ

یکی از رایج ترین روش های کم کردن خسارت سرمازدگی در باغات، ایجاد باد مصنوعی بوسیله توربولاینر یا هلیکوپتر است. زمانیکه در باغ باد مصنوعی ایجاد شود، هوای سرد با هوای گرم لایه های بالایی جابجا شده و دما اطراف جوانه ها متعادلتر و گرمتر شده و باعث کم شدن خسارت سرمازدگی می شود. می توان گفت که برای باغات با مساحت بسیار بالا این روش بسیار کاربردی است و اگر در زمان درست اجرا شود تا حد زیادی می تواند به کم شدن خسارت سرمازدگی بهاره کمک کند.

نقش کوددهی در کاهش خسارت سرمازدگی بهاره باغات

یک مسئله مهم در ارتباط با کوددهی باغات این است که تغذیه درست و اصولی بسیار به بهبود تحمل درختان در برابر تغییرات اقلیمی از جمله سرمازدگی بهاره کمک می کند. زمانیکه درختان باغ شما تمامی عناصر موردنیاز را از طریق کودهایی که اصولی مصرف کرده اید، دریافت کنند بالتبع چون نیاز درخت رفع شده اگر تنشی هم به درخت وارد شود، خسارت بسیار کم تر از زمانی خواهد بود که هیچ تغذیه ای انجام نشده است. البته کوددهی درست و بموقع به معنی مصرف بیش از حد کودها نیست و برعکس اگر هر نوع کودی زیادتر از نیاز درخت مصرف شود قطعا باعث خسارت و افزایش حساسیت بافت ها به هر نوع تنشی خواهد شد.

برنامه کوددهی فروت ست اگر بموقع اجرا شود به دلیل تقویت جوانه های سال بعد درختان بسیار به افزایش مقاومت درخت کمک کرده و در صورت بروز تغییرات اقلیمی مانند سرمازدگی بهاره خسارت کمتری به باغ شما وارد می شود. در واقع در برنامه فروت ست باغات تمامی کودها به میزان لازم و البته بسته به نوع درخت و زمان گلدهی تنظیم شده و هیچ کودی بیش از حد توصیه نشده است.

نکته مهم: متاسفانه به دلیل حساسیت بافت های گیاهی در زمان بروز سرمازدگی بهاره، در بسیاری مواقع اکثر راهکارها کمکی به جلوگیری کامل از خسارت نمی کند و تنها در صورت احداث باغ در مناطق گرم تر و مصرف به موقع و اصولی کودها می توان تا حدودی خسارت را کم کرد.

مطلب آموزشی سرمازدگی بهاره باغات شامل چند نکته کلیدی در ارتباط با مدیریت باغ شما است. تیم دایان در انتظار سوالات، نظرات و یا تجربیات شما عزیزان در ارتباط با این مطلب آموزشی است. پیشاپیش از حمایت شما سپاسگزاریم.

تیم علمی و تحقیقاتی دایان

سؤالات مهم باغداران در ارتباط با سرمازدگی بهاره

  • چه راه‌هایی برای رفع خسارت سرمازدگی بهاره وجود دارد؟

متاسفانه پس از سرمازدگی راهکاری برای رفع خسارت وجود ندارد اما با رعایت برخی نکات در باغ می توانید تا حدودی خسارت سرمازدگی در سال های بعد را کاهش دهید.

  • کوددهی تا چه حد در کاهش خسارت سرمازدگی موثر است؟

مصرف درست و اصولی کودها به میزان زیادی در پیشگیری از خسارت سرمازدگی موثر است ولی به معنی پیشگیری کامل از خسارت نیست.

  • چرا سرمازدگی بهاره اتفاق می افتد؟

بعد از رفع خواب درخت و آغاز فصل رشد، بافت های گیاهی از جمله جوانه ها به تنش های محیطی بسیار حساس می شوند و با کاهش دما تا صفر یا زیر صفر درجه سانتیگراد سرمازدگی بهاره اتفاق می افتد.

  • آیا روشن کردن آتش در باغ، مانع خسارت سرمازدگی بهاره می شود؟

گرمای ناشی از آتش به مدت کوتاه و در دماهای بالای صفر درجه تا حدودی موثر بوده است اما اگر دما زیر صفر و بسیار طولانی شود، این روش مانع خسارت نمی شود.

منابع

+ Understanding and Preventing Spring Frost and Freeze Damage to Grapes. (2022). PennState Extension. 
+ http://www.omafra.gov.on.ca/english/crops/facts/weather-frost.htm
بخش نظرات

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.

برنامه غذایی باغ و مزرعه

مدت زمان نگارش برنامه: 3 تا 5 روز

هزینه نگارش برنامه: رایگان!

هزینه نگارش: رایگان!