نکات علمی ترک خوردن میوه مرکبات

فهرست مطالب

ترک خوردن میوه مرکبات ممکن است در هر باغی اتفاق بیفتد و باعث کم شدن کیفیت میوه ها و عملکرد نهایی شما باغدار عزیز شود. ترک خوردن میوه مرکبات یک پدیده پیچیده است و تا به امروز و با مطالعات عمیق و دقیق، باز هم تمام مکانیسم‌ها و عوامل مؤثر مرتبط با ترک خوردن میوه مشخص نشده است. با این وجود، برای درک بهتر این مسئله، ما در تیم تحقیقات دایان چند نکته علمی مرتبط با ترک خوردن میوه مرکبات را در این مقاله بررسی کرده‌‎ایم تا با اقدام به موقع و مدیریت صحیح باغداران عزیز در طول فصل رشد مرکبات، تا حد زیادی از ترک خوردن میوه جلوگیری شود

۱.مکانیسم ترک خوردن میوه مرکبات

خصوصیات پوست میوه مرکبات

ضخامت و سختی پوست میوه دو شاخص مهم برای اندازه گیری استحکام میوه است و مستقیماً با چروکیدگی پوست مرکبات و ترک خوردن میوه ارتباط دارد. در واقع ترک خوردن میوه زمانی اتفاق می افتد که سلول های گوشت یا پالپ میوه به سلول های پوست فشار بیش از حد وارد کرده و چون پوست به اندازه کافی محکم نیست، باعث ترک خوردن میوه مرکبات می شود.

تغییرات مکانیکی پوست میوه با بروز چروکیدگی میوه در اواخر دوره رشد مرکبات ارتباط تنگاتنگی دارد. ارقامی که میزان چروکیدگی کمی در میوه دارند، ضخامت و سختی پوست میوه آنها در مقایسه با ارقام دیگر بیش تر است و احتمال ترک خوردگی هم کمتر خواهد بود. پس بهتر است قبل از اقدام به احداث باغ هر رقم از مرکبات حتما رقم باغ را بشناسید تا اگر شرایط نامساعدی هم اتفاق افتاد و میوه ها در معرض ترک خوردن بودند، وقوع آن کم تر باشد.

آناتومی پوست مرکبات

ترک خوردن میوه مرکبات وابسته به تعداد لایه های سلولی و ساختار پوست بیرونی و درونی میوه است. مطالعات روز دنیا نشان داده است که هر چه چگالی غدد ترشحی روی پوست میوه مرکبات بیش تر باشد، میوه کم تر دچار ترک خوردن خواهد شد زیرا در این شرایط سلول های غدد ترشحی قادر به تحمل فشارهای ناشی از ترک خوردن هستند و میوه ترک نمی خورد یا ترک خوردگی شدید نخواهد بود. اما بخش درونی میوه مرکبات (شامل پوست سفید درون میوه و پالپ میوه) به ترک خوردن حساس تر است ولی این شرایط بسیار به رقم بستگی دارد و در ارقامی که ساختار سلولزی پوست سفید میوه پرتقال متراکم تر و منظم تر باشد نسبت به ارقامی که ساختار پوست درونی ضعیف است، ترک خوردن کم تر اتفاق می افتد. در واقع در ارقام حساس به ترک خوردن، ساختار پوست درونی یا پوست سفید میوه مرکبات به اصطلاح سست بوده و لایه های سلولی تحت شرایط تنش براحتی تغییر شکل داده و باعث ترک خوردن پوست درونی و سپس بیرونی می شوند.

تغییرات دیواره سلولی پوست مرکبات

دوره بلوغ و رسیدگی میوه در مرکبات به تغییرات دیواره سلولی پوست میوه مرتبط است. متابولیسم دیواره سلولی و ساختار پوست میوه، تعیین کننده ترک خوردن میوه است. در بحث علمی ترک خوردن باید بدانید که یک سری آنزیم ها نقش اساسی در ترک خوردن میوه ها دارند که از جمله آن ها هیدرولازهای دیواره سلولی و اکسیدوردوکتازها هستند. مطالعات روز دنیا نشان داده که هر چه فعالیت آنزیم های هیدرولاز در میوه مرکبات بیش تر باشد، تعداد سلول بیش تری در دیواره سلول های پوست میوه تخریب شده و قدرت پوست میوه کم تر می شود و ترک خوردن میوه اتفاق می افتد. برعکس این حالت زمانی است که آنزیم های اکسیدوردوکتازها فعالیت بیش تری داشته باشند. این آنزیم ها با ایجاد پیوند عرضی- فنلی بین اجزای ساختار سلولی مثل پروتئین ساختاری، همی سلولز و پکتین به سفت و محکم شدن دیواره سلولی کمک می کنند و میزان ترک خوردن میوه کم خواهد شد.

۲.فاکتورهای موثر بر ترک خوردن میوه مرکبات

فاکتور اول: سایز میوه و شکل میوه

سایز میوه تأثیر زیادی بر ترک خوردن میوه مرکبات دارد. در بسیاری از ارقام مرکبات، هر چه سایز میوه بزرگتر باشد، درصد ترک خوردن میوه هم بیش تر است، اما تاکید دوباره می کنیم که به رقم بستگی دارد و گاهی در ارقامی که میوه های بسیار بزرگ دارند مثل انواع گریپ فروت، هر چه میوه بزرگتر باشد درصد ترک خوردن میوه کم تر است.

قبل از اشاره به اثرات شکل میوه بر میزان ترک خوردن میوه مرکبات، بهتر است کمی در مورد مراحل رشدی میوه مرکبات بدانید:

بطور کلی رشد میوه مرکبات به صورت یک منحنی سیگموئیدی است که رشد پوست و گوشت میوه یا پالپ عمدتاً در مراحل اول و دوم رخ می دهد. در حین مرحله سوم، افزایش بسیار کمی در اندازه میوه همراه با بلوغ میوه اتفاق می افتد. حال باید بدانید که مشکل ترک خوردن میوه مرکبات از نظر زمانی با برخی تغییرات مورفولوژیکی میوه در طول رشد، مانند افزایش نسبت قطر به ارتفاع (نسبت D/H) مرتبط است. بطور معمول اگر ترک خوردن میوه مرکبات طی فصل رشد باشد، عمدتاً در مرحله دوم رشد میوه اتفاق می افتد و در این مرحله، افزایش حجم پالپ یا گوشت میوه به دلیل بزرگ شدن سلول ها و تغییر تدریجی شکل میوه رخ می دهد. در طی این مرحله به دلیل بزرگ شدن سلول های پالپ، به سلول های پوست میوه فشار وارد شده و سلول های پوست هم به بزرگ شدن وادار می شوند و اگر در این زمان هر تنشی اتفاق بیفتد، سلول های پوست توانایی بزرگ شدن همزمان با سلول های پالپ را نداشته و در نتیجه میوه مرکبات ترک می خورد. علاوه براین همانطور که سلول های پالپ بزرگ می شوند شکل میوه از گرد به کشیده تغییر پیدا می کند و این فشار به دو انتهای میوه و سلول های پوست وارد شده و باعث نازک شدن پوست در این نقاط می شود. همزمان با این شرایط اگر رقم مرکبات حساس به ترک خوردن باشد، سلول های پوست نمی توانند این فشار را تحمل کنند و در نتیجه میوه در دو انتها شکافته شده و ترک می خورد. با توجه به این مسئله در تمام ارقام مرکبات که میوه چه به صورت طولی و چه عرضی رشد زیادی داشته باشد، به دلیل نازکتر بودن پوست میوه در دو انتهای آن احتمال ترک خوردن میوه مرکبات بیش تر خواهد بود.

مراحل رشدی میوه مرکبات

 

نکته: اگرچه ترک خوردن میوه مرکبات در نتیجه افزایش حجم پالپ در مرحله دوم رشد میوه رخ می دهد، اما احتمال بروز ترک خوردگی طی مرحله اول رشد هم به دلیل هر گونه استرس به درخت و میوه های جوان وجود دارد.

فاکتور دوم: تغییرات هورمونی درون میوه مرکبات

یکی از مهم ترین عواملی که بر ترک خوردن میوه مرکبات اثر می گذارد تغییرات هورمونی درون میوه است. در ارقامی که پس از گرده افشانی و تلقیح، بذر کافی درون میوه مرکبات تشکیل شود، رشد میوه به دلیل تولید هورمون کافی و برقراری تعادل در میزان هورمون ها (جیبرلیک اسید و سیتوکینین) و افزایش ضخامت پوست در دو انتها میوه، عوارضی از جمله ترک خوردن میوه کم تر اتفاق می افتد. در ارقام پارتنوکارپ (بدون بذر) مرکبات به دلیل عدم تشکیل بذر یا تشکیل بذر بدون ذخیره غذایی، ترک خوردن میوه بیش تر اتفاق می افتد. مطالعات روز دنیا نشان داده است که اگر در تمام ارقام مرکبات (چه رقم دارای بذر و چه رقم پارتنوکارپ) گرده افشانی در زمان لازم انجام شود به تولید هورمون ها درون میوه کمک بسیاری کرده و از عوارضی مانند ترک خوردن تا حد زیادی جلوگیری خواهد شد.

توجه داشته باشید که در ارقام بدون بذر یا پارتنوکارپ، گرده افشانی به موقع، حتی اگر بذری تشکیل نشود، می تواند به تحریک ترشح هورمون های کلیدی کمک کند.

فاکتور سوم: نور و موقعیت مکانی میوه در کانوپی

تغییرات شدت نور با میزان تغییرات در پوست میوه مرکبات مرتبط است، بطوریکه هر چه شدت نور بیش تر باشد، آفتابسوختگی ناشی از آن منجر به افزایش ترک خوردگی در مرکبات بخصوص در جنوب کشور می شود. در واقع آفتابسوختگی باعث از بین رفتن یا نازک شدن پوست میوه در بخش هایی که رو به آفتاب شدید هستند، خواهد شد و به دنبال آن پوست میوه ترک می خورد. در کنار این موضوع توجه ویژه به هرس مرکبات نیز مهم است زیرا هرس اصولی باعث رشد مناسب کانوپی درخت شده و به تمام میوه های درخت نور کافی می رسد و دیگر شاهد آفتابسوختگی یا عدم رسیدن نور به میوه های درون کانوپی نخواهید بود.

فاکتور چهارم: دما

هر چه دما منطقه شما از زمان رشد سریع میوه مرکبات کم تر باشد، میزان ترک خوردن میوه مرکبات کم تر است و در مناطقی که آب و هوا گرم است، احتمال بیشتری دارد که میوه ها دچار ترک خوردن شوند. بطور مثال پرتقال “والنسیا” در مناطق با آب و هوای گرمتر طی دوره رشد سریع میوه، پوست نازک تری دارد و در نتیجه میزان ترک خوردن میوه در مقایسه با میوه هایی که در معرض دماهای پایین تر قرار داشتند، افزایش یافته است. در مناطق گرم، سرعت رشد مرکبات در هر مرحله از رشد میوه نیز بیشتر از مناطق سردتر است. این سرعت رشد سریع، به ویژه در پالپ یا گوشت میوه در مرحله دوم رشد میوه، ممکن است منجر به اعمال فشار بیشتر به پوست شود و در نتیجه پوست میوه شکافته می شود.

فاکتور پنجم: رطوبت

تغییر ناگهانی رطوبت نسبی در طول دوره رنگ گیری میوه نیز باعث ترک خوردن میوه می شود. با افزایش تنش آبی در اواخر دوره توسعه میوه، فعالیت هیدرولازهای مربوط به متابولیسم دیواره سلولی افزایش می یابد و پکتین محلول هم زیاد شده و باعث تغییراتی در ساختار فوقانی دیواره سلولی و شل شدن سلول ها می شود، در نتیجه منجر به ترک خوردن میوه می شود. علاوه بر این، افزایش تعداد میوه های ترک خورده در طول مراحل دو و سه رشد میوه مرکبات، اغلب به دلیل خشکی ها در فصل بهار و سپس یک دوره مرطوب پس آن اتفاق می افتد.

۳. نقش برنامه غذایی و مصرف کود بر ترک خوردن مرکبات

قبل از هر بررسی برای برنامه غذایی مرکبات باید بدانید که مهم ترین بخش تغذیه چه در مرکبات و چه در سایر گیاهان، حفظ تعادل عناصر غذایی برای مراحل رشدی مختلف است و هیچ گاه یک عنصر خاص به تنهایی نمی تواند بر یک مرحله رشدی اثر بگذارد. در واقع تعامل دو عنصر یا بیش تر در مراحل رشدی مختلف اثرگذار است.

مسئله دیگر این است که کمبود یا بیشبود عناصر غذایی در میوه مرکبات باعث ایجاد اختلالات رشدی و متابولیکی شده و اگر مصرف کود به صورت اصولی اجرا نشود، یک تنش کوچک هم منجر به ترک خوردن میوه ها می شود. میزان ترک خوردن میوه مرکبات می تواند با محلول پاشی فرم های مختلف کودهای حاوی پتاسیم (K)، کلسیم (Ca) و عناصر ریزمغذی در طول دوره بزرگ شدن سلولهای میوه و در صورت نیاز طی سایر مراحل رشدی، به میزان قابل توجهی کاهش یابد. پس حتما برنامه غذایی مرکبات را با توجه به شرایط رشدی باغ خودتان اجرا کنید تا بهترین نتیجه را دریافت کنید و شاهد عوارضی مانند ترک خوردن میوه مرکبات نباشید.

نقش عناصر غذایی در کیفیت میوه مرکبات

پتاسیم با تنظیم فشار اسمزی و تورژسانس سلول بر تقسیم سلولی و گسترش دیواره سلولی برای تسریع رشد سلول اثر می گذارد. مقدار کافی پتاسیم می تواند اندازه میوه را افزایش داده و پوست را ضخیم و همچنین منعطف کند. برعکس این حالت زمانیست که محتوای پتاسیم پوست کم باشد که باعث چروکیدگی و ریزش میوه می شود و یا میوه ها بسیار ریز بوده، پوست میوه نازک و محتوای مواد درون سلول از جمله ویتامین C بسیار کم خواهد بود.

استفاده از کودهای پتاسیمی طبق برنامه غذایی مرکبات (برنامه فروت ست مرکبات) هم در بهار و هم در اوایل دوره رشد میوه می تواند توسعه و ضخامت پوست میوه را افزایش دهد و در نتیجه توانایی مقاومت در برابر ترک خوردن میوه زیاد شده و ترک خوردن میوه قبل از برداشت کم خواهد شد. با این حال، استفاده بیش از حد و غیراصولی از کودهای پتاسیمی در اواخر دوره بزرگ شدن میوه تأثیر کمی بر کاهش ترک خوردن میوه قبل از برداشت داشته است.

پس تاکید می کنیم که زمان مصرف کود بسیار مهم است.

کلسیم (Ca) در کل دوره رشد و نمو میوه مرکبات به ویژه در متابولیسم دیواره سلولی شرکت می کند و عملکردهای فیزیولوژیکی مهمی مانند حفظ ثبات ساختار دیواره سلولی و تنظیم فعالیت آنزیم های دیواره سلولی را تنظیم می کند. کودهای حاوی کلسیم می توانند محتوای کلسیم دیواره سلولی را در لایه بیرونی میوه مرکبات به میزان قابل توجهی افزایش دهند تا از تجزیه پکتین، سلولز و همی سلولز جلوگیری کند و پوست میوه ترک نخورد.  

عنصر بر(B) نقش مهمی در افزایش تقسیم سلولی و سنتز دیواره سلولی و حفظ یکپارچگی و استحکام دیواره سلولی ایفا می کند. وظیفه دیگر عنصر بر این است که می تواند عملکرد هورمون های رشد را افزایش دهد و بر دوره گلدهی و رشد میوه مرکبات اثر مثبت داشته باشد. مطالعات مختلف و روز دنیا نشان داده است که محتوای بور در برگها می تواند به کاهش ترک خوردن میوه کمک کند.

فسفر (P) پوست میوه در طول دوره ترک خوردن میوه با سرعت ترک خوردن میوه ارتباط مثبتی دارد یعنی هر چه وقتی میزان فسفر بالاتر باشد، سرعت ترک خوردن پوست میوه هم بیش تر خواهد بود. با توجه به این مسئله باید توجه داشته باشید که میزان همه عناصر برای کنترل عارضه ترک خوردگی میوه مرکبات به مقدار کافی باشد و هم کمبود و هم بیشبود هر عنصر بر شدت ترک خوردگی اثر می گذارد.

۴. چند راهکار کلیدی برای کنترل و کاهش ترک خوردن میوه مرکبات

– رعایت دائمی آبیاری منظم باغ مرکبات از بعد تشکیل میوه تا زمان برداشت

– مصرف کود برای مرکبات و استفاده از برنامه غذایی مرکبات به صورت اصولی در تمام طول سال

– رعایت بهداشت باغ مرکبات و کنترل آفات و بیماری های مرکبات در تمام طول سال

– فراهمی شرایط لازم برای گرده افشانی به موقع و مفید جهت تلقیح مناسب و فروت ست لازم

امیدواریم مطلب آموزشی  نکات علمی ترک خوردن میوه مرکبات مورد توجه و پسندتان قرار گرفته و با استفاده از آن بتوانید مدیریت صحیحی روی باغ خود داشته باشید. در صورتی که در این زمینه سوال، نظر و یا تجربه‎‌ای دارید از بخش نظرات همین صفحه با سایر کشاورزان در میان بگذارید. پیشاپیش از حمایت شما سپاسگزاریم.

تیم علمی و تحقیقاتی دایان 

۵. سوالات کشاورزان در ارتباط با ترک خوردن میوه مرکبات

دلایل مختلفی دارد که از جمله آن ها آبیاری نامنظم طی دوره رشد میوه، نوسانات دمایی و رطوبتی و عدم مصرف کود اصولی است.

در زمان بزرگ شدن سلول های میوه و قبل از برداشت بیش ترین ترک خوردن میوه مرکبات رخ می دهد.

تنک کردن می تواند به کاهش بار درخت و صرف انرژی بیش تر برای میوه های باقیمانده کمک کند اما تنها راه حل نیست. همه راهکارها باید در کنار هم انجام شوند.

به دلیل نوسانات اقلیمی هر منطقه هیچگاه بطور کامل از ترک خوردن میوه مرکبات جلوگیری نمی شود اما می توان با اقدامات به موقع و مدیریت آبیاری و تغذیه اصولی تا حد زیادی از ترک خوردن میوه مرکبات جلوگیری کرد.

بله. گرما بخصوص در زمانیکه آبیاری کافی و به موقع هم انجام نشود، باعث ترک خوردن میوه مرکبات می شود.

۶. منابع

ثبت ديدگاه